Varis, toplardamarların duvarlarının zayıflamasına baÄŸlı olarak bu duvarların kalıcı biçimde geniÅŸlemesidir. En sık bacaklarda görülür. EriÅŸkinlerde yüzde 15 oranında bulunur. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür.Orta ve büyük yüzey venlerin (kirli kan damarları) uzaması, kıvrılması ve kanla dolarak geniÅŸlemesi (Bkz. Toplardamar). Bu terim aynı zamanda atardamar ve lenfatik damarlardaki benzer anormallikler için de kullanılır. Variköz venler sıklıkla bacaklarda olmakla berâber, çeÅŸitli bölgelerde de meydana gelir. Makat civârındaki variköz venler hemoroid (basur) meydana getirebilir. Hayalarda (Scrotum) meydana gelen varislere varikosel denir. Özofagus (yemek borusu) ve mesâne venlerinde de varis görülebilir. Hemoroid ve özofagus varisi karaciÄŸer portal venindeki basınç artışı sonucunda meydana gelir. Varisler en sık bacaklarda görülür. EriÅŸkin toplumda % 10-17 nispetinde bulunur. Kadınlarda erkeklere göre iki kat fazladır. Bunda muhtemelen hamilelikte venlerdeki kan göllenmesinin etkisi vardır. Varislerin geliÅŸmesinde en önemli faktör irsî olarak ven duvarları ve kapakçıklarının zayıf olmasıdır. Ven kapakçıkları iyi çalışmadığı zaman kan yüzey venlerde toplanır, geniÅŸleme ve kıvrılmalara yol açar. DiÄŸer muhtemel sebepler arasında bacakları uygun olmayan bir biçimde sıkan uzun botlar sayılabilir. (Bacağın alt kısmını boylu boyunca sıkan botlar varis yapmazlar). Büyümüş lenf düğümleri ve kalça tömürleri de varise sebep olabilir. Hâmilelik esnâsında varislerin artmasında hormonal faaliyetlerdeki anormalliÄŸin de rolü düşünülebilir. Varisler nâdiren belirti verirler. Ä°lerleyicidir, ayakta durmakla ÅŸikâyetler artar. Sıklıkla ağırlık hissi, aÄŸrı, kramp veya günün sonunda ayaklarda ÅŸiÅŸme gibi hemen hepsi bacakların yukarı kaldırılmasıyla geçen ÅŸikâyetlere sebep olurlar. Daha ileri vak’alarda; uzun süren venöz yetmezlik, ciltte kararma, cilt, cilt-altı iltihabı gibi venöz staz belirtilerine yol açar. Topuk çevresinde iyileÅŸmeyen yaralar, kan damarlarında pıhtılar olabilir. Venler nâdiren yırtılarak, çevre dokuları kanayabilir. Bütün varislerde ven duvarları sertleÅŸir. Bacak varisleri, elâstik bandaj veya çoraplarla desteklenebilir. Åžikâyet fazla ise, venöz staz belirtilir varsa, yüzey tromboflebit, ani kanama olmuÅŸsa cerrâhî olarak varisler çıkarılır. Toplardamarların geniÅŸlemesi varis olarak adlandırılır. Varis terimi sıklıkla bacaklardaki varisleri belirtmek için kullanılırsa da, vücudun öteki bölgelerinde de görülebilir. Bizim bahsedeceÄŸimiz, bacaklardaki varislerdir. Bacak varisleri Bacak varisleri, yüzeysel toplardamarlarda ortaya çıkar. Bacak toplardamarlarındaki kan dolaşımında yavaÅŸlamaya neden olur. Buna baÄŸlı olarak damar içinde basınç artışı görülür. Hastalığı belirleyen etkenler Varisin nedenini tahmin etmek pek güç deÄŸildir. Toplardamarlar bacaklardaki kirli kanı yukarıya yani kalbe taşıyan damarlardır. Bu geri dönüşü zorlayan zamanlarda ya da bacaklara fazla yük bindiÄŸi durumlarda söz konusu geri dönüş fonksiyonu aksamakta, damarlar geniÅŸlemeye baÅŸlamaktadır. Özellikle toplardamarlar içinde bulunan kapakçıklar bozularak, geri dönüşü bulunmayan yani tıbbi tedavisi mümkün olmayan bir süreç baÅŸlatmaktadır. Nedenleri Uzun süre ayakta durma (polis, hemÅŸire, öğretmen, tezgahtar vb. meslek gruplarında) Hamilelik ya da ÅŸiÅŸmanlık, ağır yük taşıma Irsi faktörler DoÄŸumsal damar bozukluluÄŸu Belirtileri Varis, gözle görülebilen bir hastalıktır. Hastaların hemen hemen hepsi “damarların kabarmaya baÅŸladığı” gibi ÅŸikayetler ile doktora baÅŸvururlar. Gözle görülebilen bu kabarıklık dışında en önemli belirti, özellikle akÅŸama doÄŸru ya da yürüyüş sonrası baÅŸlayan, sıklıkla istirahatle geçen bacak aÄŸrısıdır. Uzun süre ayakta durma, ağır yük taşıma gibi faktörler devam eder ve bir cerraha baÅŸ vurmayıp gerekli önlemlerde alınmazsa, kanama, yara (ülser), renk deÄŸiÅŸikliliÄŸi, kaşıntı gibi ileri dönem belirtileri baÅŸlar. Varisli bacağın görünümü Her ÅŸeyden önce hasta ayakta dururken varisin neden olduÄŸu geniÅŸlemeler daha belirgin görüldüğünden bu pozisyonda muayene edilmelidir. Varisler büklümlü ipler gibi görünür, üzerlerine basıldığında kolaylıkla çöker, aÄŸrısızdır. Ãœzerlerindeki deride deÄŸiÅŸme yoksa mavimtırak renklidir. Yüzeysel toplardamar dolaşımının baÅŸlıca iki toplardamarı, küçük ve büyük bacak toplardamarı ile bunların yan dalları boyunca kabarıklık izlenir. Varis, çoÄŸu kez olduÄŸu gibi, büyük bacak toplardamarındaysa, ÅŸiÅŸkinlikler bacağın iç yüzünde, dizde ve kalçada; küçük bacak toplardamarındaysa ÅŸiÅŸlik bacağın arka yüzündedir. TeÅŸhis Belirtilerin görüldüğü durumlarda mutlaka bir Genel Cerrahi uzmanına baÅŸvurmak gereklidir. Basit bir muayene ile teÅŸhis konulur. Tedavinin düzenlenmesi açısından mutlaka “venöz doppler ultrasonografi” ya da “venografi” yapılmalıdır. Tedavi Hastanın ÅŸikayet ve istekleri ayrıca hastalığın derecesine göre 3 deÄŸiÅŸik tedavi aÅŸaması vardır: Basınçlı çorap ya da elastik bandaj uygulanması, skleroterapi (yapıştırma seansları) ve ameliyat. Aslında oluÅŸan varisi geçirici tedavi ÅŸekli yani mutlak tedavi ameliyattır. Çorap uygulaması ve medikal tedavi ancak hastalığın ilerlemesini engelleyebilir. Skleroterapi (yani damar içine yapıştırıcı madde enfeksiyonu) sıklıkla baÅŸlangıç dönemlerinde basit kılcal varislerde ya da ameliyat sonrası tedaviyi tamamlamak için uygulanır. Cerrahi giriÅŸim Ameliyat, varisin tek tedavi metodudur. Belden iÄŸne ile uyuÅŸturularak (spinal anestezi) ya da genel anestezi altında yapılabilir. Ameliyat öncesi mutlaka venöz doppler ultrasonografi ile çıkarılarak damarların yerini tutacak yani görevini üstlenecek diÄŸer damarların saÄŸlam olup olmadığı saptanmalıdır. Toplam ameliyat süresi 1-3 saat arasında deÄŸiÅŸmekte olup, hastalar 1 gün hastanede yatmakta sonra taburcu edilmektedir. Tedavi geciktirildiÄŸinde Uygun ÅŸartlarda ve gerekli tetkikler sonucu yapılan ameliyatın baÅŸarı oranı çok yüksektir. Ä°leri döneme gelmiÅŸ varislerde cerrahi tedavi imkanı ortadan kalkmakta ve hayat boyu bu sevimsiz hastalıkla baÅŸbaÅŸa yaÅŸamak zorunda kalınmaktadır. Bu yüzden erken teÅŸhisin ve ilerlemesini önlemek tedavinin baÅŸlatılmasının önemi büyüktür. Belirgin ve ilerlemiÅŸ hale gelmiÅŸ varislerin ise ameliyat ile temizlenmesi en akılcı çözüm olacaktır. Yoksa ameliyat bile artık çare olamayacaktır. Bilinmesi gerekenler Varisli toplardamarlar kaslarda kramplara yol açar mı? Varisleri olan kiÅŸilerde sıklıkla dokulardaki ÅŸiÅŸmeye baÄŸlı olarak kaslarda kramplar görülebilir; bunlar özellikle toplardamar yetersizliÄŸinin de olduÄŸu durumlarda gözlenir. Bu kramplar esnek bandaj uygulanarak ya da her fırsatta bacakları yükseÄŸe kaldırıp, dinlendirerek hafifletilebilir. Sıklıkla kiÅŸinin bacaklarında bir yorgunluk vardır; kiÅŸi bacaklarının konumunu sürekli deÄŸiÅŸtirmek ister. ÅžiÅŸmanlık ve yaÅŸlılık varisli toplardamarların durumunu daha da ağırlaÅŸtırır mı? ÅžiÅŸmanlık bacaklara daha fazla yük bindirdiÄŸinden varislerin oluÅŸumunu ve var olan varislerin daha da kötüleÅŸmesini kolaylaÅŸtırır. Varisi olan ÅŸiÅŸman kiÅŸilerin yapması gereken ilk iÅŸ fazla kilolarından kurtulmaktır. Böylece bacak toplardamarlarına ve damarlardaki kapakçıklara binen yük hafifler. YaÅŸlılıkta da varis oluÅŸumu ya da var olan varislerin daha da kötüleÅŸmesi kolaylaşır.

Psikolojide, zeka testleriyle saptanan ve takvimyaşından farklı olarak belirli bir yaş grubuna özgü becerilerlezihinsel yetkinliği ifade eden ölçü.

Hücrelere ve yaşayan dokulara kimyasal ya da biyokimyasalnitelikte zararlar veren her türlü madde. Zehrin en tipik özelliği buzararlı etkisini en küçükdozlarda bile göstermesidir. İnsan veya canlı vücûduna girince kimyevî tesiriyle, organların vazifesini bozan, hattâ öldürebilen maddelere verilen genel ad. Aslında zehirin umûmî bir târifi yapılamaz. Keçi, yirmi gram morfin yiyip, sıçramasına devam eder. Oysa morfin zehirdir. Ada tavşanları zevkle belladon yer de müteessir olmaz. Tuz rûhu da zehir olamaz. Zîrâ insan mîdesi bizzat bunu yapıyor ve hiçbir zararı olmuyor. Zehirli ve faydalı maddelerin tam târifini yapmak çok güçtür. Çünkü: Zehir, bunu alan canlının türüne tâbidir. Keçiye zehir olmayan morfin insan için zehirdir. Zehir, aynı cinse mensup canlıların şahsiyetine tâbidir. Babaya zararsız olan sigara, üç yaşındaki çocuğunu öldürür. Zehir, alınan doza tâbidir. Her cismin bir dayanabilecek miktarı vardır. Ancak bu miktardan fazlası zehirdir. En şiddetli zehir bildiğimiz siyanürlerin kanda dolaşan miktarı zehirlemez. Mîdeye doldurulan beş litre su ise, insanı öldüren zehirdir. Hattâ yeni doğan bir bebek için bir bardak su zehirdir. Zehir alışmaya da tâbidir. Alışmış bir ihtiyara dokunmayan sigara miktarı, ilk defâ içen ihtiyarı öldürebilir. Zehir, zamana da tâbidir. Sabah aç karna içilen bir sigaranın zehir tesiri, öğle yemeğinden sonra içilen aynı sigaranın tesirinin on katıdır. Zehir, berâber alındığı diğer maddelere de tâbidir. Aynı miktar kafeini hâvi çay ve kahvenin tesirleri başka başkadır. Aynı miktarda ispirto bulunduran absent ile şarabın zehir tesirleri de farklıdır. Amerika’daki vahşilerin oklarının ucuna sürdükleri kürar ismindeki zehir, adaleyi hareket ettiren sinir uçlarını felce uğratır. Adale hareket edemez. Kürar zehirlerin en fenâsıdır. Ağrı yapmadığından, insan zehirlendiğini anlamaz. Elini, ayağını oynatamayarak yere yıkılır veya taş gibi dikilip kalır. Görür ve işitir ise de, gözünü kırpamaz, dilini oynatıp, bağıramaz. En son teneffüs adaleleri uyuşarak, ses çıkaramadan ölür. Zehirlenme akut veya kronik olabilir. Meselâ tek doz fosfor, cıva klorür veya arsenik alınmasından kısa süre sonra ortaya çıkan belirtiler akut zehirlenmedir. Bunun tersine günlerce düşük dozda arsenik alan kişide sindirim bozukluğu, deri döküntüsü, kol ve bacak sinirlerinde vazife bozukluğundan başka belirtiler görülmeyebilir. Bu tür zehirlenmeye kronik zehirlenme denir.